Mật
ong là chất ngọt không lên men, do ong lấy mật hoa hoặc dịch tiết từ bộ
phận sống khác trên cây chế tạo ra, sau khi kiếm về chế biến và trộn
với những chất liệu đặc biệt rồi bảo quản (đã đạt độ chín) trong bánh tổ
mật. Mật ong không được có bất kỳ hương vị hoặc mùi khó chịu nào được
hấp thụ và chất lạ trong quá trình chế biến và bảo quản, cũng như không
chứa những chất độc thực vật tự nhiên với hàm lượng có thể gây hại cho
sức khoẻ con người. Mật ong thì có 2 loại đó là Mật ong rừng và mật ong
nuôi, ở đây chúng ta phải thầm hiểu dù là ong nuôi hay ong rừng đi chăng
nữa thì đều phải là Mật ong nguyên chất hết.
Có thể nêu định nghĩa mang tính chất sinh học dưới đây:
Mật
ong là một chất do ong và một số loài côn trùng sống xã hội chế tạo ra
từ mật hoa hoặc dịch ngọt mà chúng lấy từ cây cối đang sống về, rồi chế
biến bằng cách cho bốc hơi nước đi và tác động en-zim do chính chúng
tiết ra. Thông thường, ong vít lắp lỗ tổ chứa mật đã chế tạo xong. Bảng
hàm lượng bình quân (% của toàn bộ mật ong) của các thành phần quan
trọng trong mật ong sản xuất ở 4 nước vùng ôn đới và cận nhiệt đới.
Một
số thành phần của mật ong là chủ đề trong bản chỉ dẫn của Hội đồng cộng
đồng Châu Âu và bản tiêu chuẩn dự kiến quốc tế trích dẫn trên đây, nằm
trong chương trình tiêu chuẩn thực phẩm của FAO/WHO. Bản tiêu chuẩn dự
kiến cần được áp dụng rộng rãi hơn bản chỉ dẫn đã chỉ ra những giới hạn
sao cho tất cả trừ những loại mật nêu tên cụ thể:
- Nước không quá 21%
- Đường khử không dưới 65%
- Đường sucroza không quá 5%
- Tro không quá 1%
- Axit tự do không quá 40ml đương lượng/kg
- Amylaza (diastaza) không dưới 3 độ Gothe
- HMF không quá 40mg/kg
Nước trong mật ong: độ nhớt, sự lên men
Hiện nay đối với thị trường xuất khẩu, người mua tại các thị trường như Mỹ, Châu Âu thường áp dụng tiêu chuẩn như sau:
- Nước không quá 18.5%
- Đường khử không dưới 65%
- Đường sucroza không quá 5%, có thể không kiểm tra trực tiếp mà sử dụng phương pháp đồng vị phóng xạ Carbon C13.
- Tro không quá 1%
- Axit tự do không quá 40ml đương lượng/kg
- Amylaza (diastaza) không dưới 3 độ Gothe
- HMF không quá 20mg/kg
Có
trường hợp hàm lượng nước thấp hơn giới hạn là nhờ sự hoà tan của các
loại đường trong mật. Có loại mật được phép bán ra tuy hàm lượng nước
cao hơn giới hạn nhưng phù hợp với qui định chung về mật ong và vẫn thấp
hơn mức đảm bảo cho mật không lên men trong quá trình bảo quản sau này:
con số thông dụng là 18, 6%.
Hàm lượng nước trong mật ong có thể
thay đổi một cách từ từ khi tiếp xúc với không khí khô hay ẩm trước
khi quay mật và khó giảm hơn sau khi quay mật. Ngoài ra cần phải chống
việc hấp thụ nước vì dễ có nguy cơ lên men. Mật ong hấp thụ nước ở môi
trường ẩm nhanh hơn là bị mất nước trong môi trường khô.
Ở một vùng
độ ẩm không khí cao đôi khi ong không thể rút bớt được hàm lượng nước
trong mật đến mức an toàn: mật cây cao su. Kể cả khi độ ẩm không cao
lắm, mật lấy từ một số cây nguồn mật nhất định có đặc điểm là hàm lượng
nước cao vì những lẽ riêng.
Việc xác định hàm lượng nước trong
mật rất quan trọng. Ngoài phương pháp phòng thí nghiệm, có thể xác định
hàm lượng nước bằng cách đo tỷ trọng nước hoặc máy đo khúc xạ. Cả hai
công cụ này phải là loại được thiết kế riêng cho mật ong vì loại sản
phẩm này chứa rất ít nước so với hầu hết các loại dung dịch nước. Máy đo
khúc xạ cầm tay rất dễ sử dụng, có thể đọc trực tiếp hàm lượng nước ở
mặt chia độ.
Một số loại mật rất đậm đặc (quánh) do hàm lượng protein cao khác thường.
SỰ LÊN MEN
Người
ta sản xuất các loại rượu bằng cách cho mật ong lên men có khống chế
mục nhưng trong tất cả các trường hợp khác lên men làm hỏng mật và cần
phòng ngừa bằng cách chỉ bảo quản khi mật có hàm lượng nước ở mức cần
thiết và ở nhiệt độ dưới 20 độ C. Tất cả các loại mật ong đều chứa một
số loài nấm men chịu sức thẩm thấu (chịu chất đường) nhất định, khi mật
có hàm lượng nước cao ở mức thích hợp nhiệt độ thuận lợi cho nấm men
sinh trưởng thì chúng sẽ sinh sôi nảy nở đồng thời với sự lên men.
Khả
năng lên men tăng lên rất nhiều, nếu trong quá trình bảo quản, mật ong
bị kết tinh vì các tinh thể glucoza hydrat khó hoà tan sẽ tách ra và chỉ
còn 9,1% nước, làm cho hàm lượng nước trong phần chất lỏng tăng lên.
Hiện tượng lên men có thể thấy rất rõ ở các loại mật đóng chai bán trên thị trường qua một số biểu hiện như sau:
-
Lớp bọt: bọt thường to và dày. Nếu mật lọc không sạch, lớp bọt này có
màu nâu hoặc đen. Một số nơi thường đổ mật đến tận nắp hoặc bao bọc cổ
chai để người mua không quan sát được.
- Hiện tượng phụt hơi khi mở
nắp: Trước đây người mua quan niệm hiện tượng phụt hơi làm bật nắp, thậm
chí vỡ chai là mật tốt vì có 'ga'. Nhưng thực tế thì ngược lại, đó là
hiện tượng lên men ở mật lỏng và bảo quản ở nhiệt độ cao. Khi lên men,
khí CO2 sinh ra và tạo ra hiện tượng trên.
CÁC ĐẶC TÍNH CÓ THỂ CHẨN ĐOÁN ĐƯỢC CỦA MẬT ONG
Trong
mua bán mật ong, xảy ra nhiều chuyện pha trộn hoặc làm giả. Mỗi khi có
chuyện, phải tìm những đặc tính có thể chẩn đoán hoặc những vật chỉ thị
để phát hiện dạng mới của mật pha trộn hoặc giả hoặc có thể phân biệt rõ
các loại nguồn gốc khác nhau.
Nên nhấn mạnh rằng, theo luật lệ
hiện hành, thứ bán ra là “mật ong” không được chứa bất cứ chất phụ gia
nào. Cho nên thuật ngữ “mật ong nguyên chất” là vô nghĩa vì theo định
nghĩa mật ong nào bán ra cũng nguyên chất.
Phát hiện mật ong pha trộn với đường và bị đun quá nóng, hàm lượng HMF.
Từ
xưa ở nhiều nước, người ta pha trộn mật với những sản phẩm rẻ tiền, chủ
yếu là sirp6 tinh bột, nhưng cũng có thể với đường sucroza (đường mía)
hoặc xirô nghịch chuyển. Tất cả đều bị phát hiện dễ dàng bằng cách phân
tích hoá học. “Mật ong” được sản xuất bằng cách cho đàn ong ăn một lượng
lớn đường sucroza thì không phù hợp với định nghĩa hợp pháp vì chứa
nhiều đường sucroza hơn (trên 8%).
Cách pha trộn nữa là dùng
đường nghịch chuyển (fructoza, glucoza) cho vào mật vì loại này không
làm cho thành phần đường tổng số thay đổi nhiều, nhưng có thể phát hiện
bằng cách đo mức HMF (hydroxymethylfural). HMF được hình thành trong quá
trình dùng phương pháp công nghiệp thông thường tạo ra đường nghịch
chuyển từ đường sucroza có xúc tác của axít thuỷ phân, nhất là nhiệt độ
cao, do đó nếu trong mật có mức HMF cao là chứng tỏ có pha trộn với
đường nghịch chuyển. Mật ong vừa sản xuất ra có chút ít HMF nhưng nếu
đun nóng lên thì lượng HMF tăng lên theo nhiệt độ và thời gian đun nóng.
Ban
chỉ đạo của Hội đồng cộng đồng Châu Âu (1974) cho phép hàm lượng HMF
tối đa là 40ppm. Trong tiêu chuẩn thế giới dự kiến (Uỷ ban về luật thực
phẩm 1983/84) dùng giới hạn tăng lên gấp 80ppm. White (1980) đề nghị:
nên xem 200ppm là mức thiết thực để chọn ra loại mật cần xem xét thêm
nữc về mặt pha trộn với đường nghịch chuyển và có thể coi những chỉ số
trung gian là do chịu ảnh hưởng của hiện tượng bị quá nóng. Hiện nay mức
độ HMF cho phép trên thị trường thế giới là 20 ppm, và riêng Châu Âu
hiện nay là 10 -15 ppm.
Vào những năm đầu của thập kỷ 1970, người
ta dùng chuyển hoá enzim các chất hydratcacbon rẻ tiền, nhất là tinh
bột ngô, để chế ra xiro ngô nhiều fructora. Bất kỳ tên gọi thế nào,
nhưng lượng glucoza và fructora trong xiro tương đương nhau và dù sao
chất siro này có thể có thành phần đường gần như mật ong là chất cũng
được tạo ra nhờ tác dụng của enzim. Không như loại đường nghịch chuyển
trước đây chế bằng axit thủy phân, loại xiro này không chứa HMF nên cần
có phương pháp mới để phát hiện sự pha trộn của nó với mật ong. Sau cùng
người ta tìm được một chất chỉ thị trong chất đồng vị cacbon ở mật ong.
Chất chỉ thị trong chất đồng vị cacbon thông thường là cacbon – 12
nhưng cacbon – 13 thấy ít hơn nhiều cũng tồn tại và có thể phân biệt
bằng phổ kế khối lượng. Khi thực vật sử dụng cacbon dioxyt trong quá
trình quang hợp, một trong hai con đường trao đổi chất quen thuộc sau sẽ
hình thành: chu kỳ Calvin C3 xảy ra ở mật ong, hoa và dịch ngọt, trên
cây còn chu kỳ Hatch – Slack C4 xảy ra ở nhiều loại cây khác trong đó có
hai cây ngô và mía.
Nhờ thế phương pháp này có thể phát hiện
loại mật ong pha trộn với xiro ngô và đường sucroza; khả năng lặp lại
của nó đúng trong ± 0.15 hoặc ± 0.2 phần nghìn. Phương pháp này còn áp
dụng có kết quả cho nghề làm kẹo vẫn khẳng định là bằng mật ong nhưng
thực sự thì không (Doner và ctv, 1979) và trong nhiều ngành khác. Hiện
nay mật ong chính phẩm xuất khẩu luôn phải kiểm tra bằng phương pháp này
trước khi xuất hàng.
Trong mật thường có một ít hạt phấn của
những hoa mà ong đến lấy mật. Nếu có thể so sánh hạt phấn hoa trong mật
ong với hạt phấn hoa lấy bằng tay trong phạm vi những cây nguồn mật đã
biết thì có thể chứng tỏ rằng, chất lỏng trong bình dán nhãn mật ong cỏ
ba lá – lại có nhiều hạt phấn hoa bạch đàn.
No comments:
Post a Comment